Voorbereiding
Checklist: canvas klaarmaken voor borduren
Voordat u begint met borduren op nieuw canvas, doorloopt u deze checklist: wassen en strijken (of niet), randen afwerken tegen rafelen, midden markeren, motiefstartpunt bepalen en de centrering-tool gebruiken.
Een nieuw stuk canvas uitrollen is altijd spannend, maar een goede voorbereiding bespaart u later hoofdpijn. Veel beginners beginnen meteen met borduren en ontdekken halverwege dat het canvas kromtrekt, de rand rafelt of het motief scheef staat. Met deze checklist zet u in een halfuur alles klaar, zodat u zonder onderbrekingen kunt borduren.
Wassen en strijken: wel of niet?
Of u canvas moet wassen hangt af van het materiaal. Katoenen canvas (bijvoorbeeld 14-count Aida) kan krimpen bij de eerste wasbeurt. Als u het motief later wilt wassen, was het canvas dan eerst voor. Zo voorkomt u dat het motief na het borduren krimpt en de steken vervormen. Gebruik lauwwarm water en een mild sopje, spoel goed en laat plat drogen.
Synthetisch canvas (zoals plastic canvas of polyester) krimpt niet en hoeft niet gewassen te worden. Strijk het nooit heet; een lage temperatuur is voldoende om vouwen te verwijderen. Evenweave canvas (linnen) kunt u voorzichtig wassen als het vuil is, maar test eerst een klein hoekje.
Een veelgemaakte fout is het wassen van canvas dat al een motief heeft. Was altijd alleen het onbewerkte canvas. Heeft u twijfels over een specifiek materiaal? Knip dan een klein proeflapje en was dat. Zo ziet u precies wat er gebeurt zonder het hele stuk te riskeren.
Praktijkvoorbeeld: u heeft een katoenen Aida-doek van 50x50 cm gekocht voor een kruissteekproject. U wast het in lauwwarm water met een beetje vloeibaar wasmiddel. Na het drogen blijkt het 48x48 cm te zijn geworden. Dat is normaal. Door voor te wassen weet u zeker dat het motief later niet krimpt.
Rand afwerken: voorkom rafelen
Een rafelende rand is een van de grootste ergernissen bij borduren. Zodra u het canvas uit de verpakking haalt, werkt u de randen af. De snelste manier is een zigzagsteek met de naaimachine langs de vier randen. Heeft u geen machine? Gebruik dan een locksteek met de hand of plak naaiband (zelfklevend) aan de achterkant van de rand.
Bij kleine stukjes canvas kunt u de rand ook omzomen met een naald en draad. Zorg dat de steken niet te strak zitten, anders trekt het canvas krom. Controleer na het afwerken of losse draadjes zijn verwijderd.
Een andere optie is het gebruik van een speciale rafelrandlijm. Breng een dunne laag aan op de rand en laat het drogen. Dit werkt goed bij canvas dat niet te veel wordt aangeraakt. Let op: lijm kan hard worden en de naald bot maken als u er per ongeluk doorheen steekt.
Veelgemaakte fout: alleen de zijkanten afwerken en de boven- en onderrand vergeten. Alle vier de randen moeten worden behandeld, want rafelen kan overal beginnen. Ook het niet verwijderen van losse draadjes voor het borduren kan later problemen geven.
Midden markeren en startpunt berekenen
Het midden van het canvas en het midden van het motief moeten overeenkomen. Vouw het canvas in vieren: vouw het eerst horizontaal dubbel, strijk de vouw, vouw het dan verticaal dubbel en strijk opnieuw. Het snijpunt van de vouwen is het midden. Markeer dit met een kleine steek in contrasterende draad of een verdwijnende stift.
Gebruik vervolgens de centrering-tool (canvasgrootte en motiefgrootte) om te berekenen waar u moet beginnen. Stel uw motief is 100 bij 80 steken en het canvas 150 bij 120 steken. De tool geeft aan dat u 25 steken marge links en rechts, en 20 steken boven en onder moet houden. Noteer deze getallen en tel vanaf de rand naar het startpunt.
Een praktische tip: markeer niet alleen het midden, maar ook de vier hoeken van het motief. Zo kunt u controleren of het motief binnen de marges past. Gebruik hiervoor een verdwijnende stift of een fijne draad.
Voorbeeld: u borduurt een tekst van 50 steken breed op een canvas van 100 steken breed. De tool berekent een marge van 25 steken links en rechts. U telt vanaf de linkerrand 25 steken en begint daar. Als u twijfelt, markeer dan het startpunt met een speld.
Canvas opspannen en extra markeringen
Span het canvas strak in een borduurraam of op een rolfram. Zorg dat de draden haaks lopen; trek aan de diagonalen om te controleren of het canvas vierkant is. Een scheef canvas veroorzaakt een scheef motief. Bij een rolfram kunt u de spanning later bijstellen.
Voor telmotieven is het handig om een raster van 10x10 steken te tekenen met een verdwijnende stift. Dit maakt het tellen eenvoudiger en voorkomt fouten. Test de stift altijd op een restje canvas, omdat sommige stiften vlekken achterlaten.
Een andere veelgemaakte fout is het te strak opspannen van het canvas. Hierdoor kunnen de gaten vervormen en wordt het moeilijk om de naald erdoor te halen. De juiste spanning is strak genoeg zodat het canvas niet rimpelt, maar niet zo strak dat het gaat bobbelen.
Praktijkvoorbeeld: u werkt aan een groot motief van 40x30 cm. U gebruikt een rolfram en spant het canvas aan beide zijden gelijkmatig. Na een paar uur borduren merkt u dat het canvas iets doorzakt. Draai de spanstokken een kwartslag bij en ga verder. Controleer regelmatig of de spanning nog goed is.
Klaar om te borduren
Met deze checklist heeft u alles voorbereid voor een vlekkeloos borduurproject. Het kost even tijd, maar u voorkomt later frustraties. Het mooie is dat u deze stappen maar één keer per project hoeft te doen. Daarna kunt u zich volledig richten op het borduren zelf.
Vergeet niet om de centrering-tool te gebruiken voor elke nieuwe start. Hij is gratis en bespaart u rekenwerk. Veel plezier met borduren!
Veelgestelde vragen
Korte antwoorden over dit onderwerp
Moet ik canvas altijd wassen voor gebruik?
Nee, alleen wassen als het canvas krimpt (katoen) of als het vuil is. Synthetisch canvas en sommige linnensoorten krimpen niet. Controleer het label of test een klein stukje.
Wat als ik geen naaimachine heb voor de rand?
U kunt de rand met de hand afwerken met een festonsteek of een simpele zoom. Ook naaiband (zelfklevend) werkt goed voor een snelle oplossing.
Hoe markeer ik het midden zonder het canvas te beschadigen?
Vouw het canvas voorzichtig en strijk de vouwen. Markeer het midden met een draadje of een verdwijnende stift. Gebruik geen permanente markeerstift.
Kan ik de centrering-tool ook gebruiken voor een onregelmatig gevormd canvas?
De tool is ontworpen voor rechthoekige canvassen. Bij een ronde of ovale vorm kunt u het beste het breedste en hoogste punt meten en de tool als benadering gebruiken. Markeer vervolgens handmatig het midden.